"Thuis heb ik nog een ansichtkaart waarop …” zong Wim Sonneveld in dat prachtige lied Het Dorp. De Kruissteen is op zes ansichtkaarten vereeuwigd. Op deze oudste ansichtkaart van zo’n 80 jaar geleden tel ik op de steen acht kinderen en een hond. De kleinste kinderen zitten en staan op het keienbankje. Twee grote jongens zijn helemaal bovenop de steen geklommen. De ene zit, de andere lijkt alsof hij op de uitkijk staat.

Zo maar wat meer regels uit Het Dorp kan ik er eigenlijk nu ook wel bij pakken:
"Het zegt u hoogstwaarschijnlijk niets. Ik weet nog hoe het was. Ik was een kind en wist niet beter dan dat 't nooit voorbij zou gaan. Het dorp is gemoderniseerd. En nou zijn ze op de goeie weg. De dorpsjeugd klit wat bij elkaar. Dat dorp van toen, het is voorbij. Dit is al wat er bleef voor mij een ansicht en herinneringen."
 
Maar er zijn ook foto’s gemaakt van de Kruissteen. Zo is er een foto met vier kinderen die bovenop de steen zijn gehesen om daar te poseren en zo dit leuke moment op beeld vast te leggen. En één met een opa, die net voordat de foto werd gemaakt zijn kleindochter met haar pop op het bankje heeft getild. 
Op de foto hieronder zie ik drie peuters op een winterdag lekker warm ingepakt zitten op de keitjes en met een zuinig lachje in de camera kijken.
Gelukkig hebben we dus de ansichtkaarten én deze foto’s nog. We zullen die goed bewaren en onze herinneringen blijven koesteren.

 
 
 
 
 

 
 
In december 2020 vertelde ik mijn verhaal over de Kruissteen op de kruising Kruissteenweg - Eerste Esweg.
De grote zwerfkei was daar in de bronstijd gebruikt voor een steenkistgraf.
 
Ik deed de oproep om een paar bouwvakkers het betonnen kruissteenmonument met keienbank weer in oude luister te laten reconstrueren. Dat zou dan mooi kunnen gebeuren bij de oplevering van de vele nieuwe huizen aan de Kruissteenweg en Eerste Esweg.
En ja hoor, precies twee jaar later was het zover. Daar ging wel een heel traject aan vooraf.
De Wierdense Stichting Herstel Kleine Historische Elementen wilde ook graag dat de Kruissteen zou terugkeren.

Om mogelijke beschadiging door de vele bouwtransporten te voorkomen werd de zwerfsteen uit de IJstijd tijdelijk enkele kilometers verderop opgeslagen op de gemeentewerf. In honderdvijftigduizend jaar was hij nog niet zover weer weg geweest. Op een palet ergens op het af te sluiten terrein bleef dit voor mij archeologisch monument liggen.
 


Dat deze steen ooit deel uitmaakte van een steenkistgraf en dat hier de eerste bewoners van Wierden 5000 jaar geleden leefden, is helaas schandelijk bij velen onbekend. Van mij mag deze bijzondere steen de status ‘beschermd’ krijgen en ik vind daarom dat hij op de lijst gemeentelijke monumenten moet worden geplaatst.
Tijdens zijn verblijf op de werf ontstond het idee om het vernieuwend aan te pakken.
De sokkel, zoals veel Wierdenaren die zich nog kunnen herinneren, bestond uit twee delen. Het onderste betonnen deel was ingelegd met flinke veldkeien en daarboven een kleiner betonnen deel ingelegd met allemaal kleine keitjes. Rondom op het onderste deel kon je zitten. Of staan, zoals kinderen graag doen. 26 jaar lang had de sokkel de Kruissteen verheven.
Vanwege het toenemend verkeer werd hij in 1963 van zijn sokkel gehaald en in het plantsoen gelegd. Het lag in de bedoeling dat hij daar weer op een voetstuk zou worden gelegd. Op de uitvoering van die bedoeling moesten de Wierdenaren uiteindelijk 59 jaar wachten.

Voor de nieuwe sokkel werd in het ontwerp gekozen voor innovatie. Daarom zocht men contact met Saxion Hogeschool Edith Stein in Enschede. In 2022 maakten studenten met een 3D betonprinter een nieuwe sokkel en de steen uit de IJstijd kwam er bovenop.
 

 
Op een winterse middag in december 2022 was het zover. De nieuwe bewoners aan de Kruissteenweg hadden hun sleutels net in ontvangst genomen en ze hadden op feestelijke wijze de vlag uitgestoken. Er was warme chocolademelk en cake voor iedereen die erbij wilde zijn. Na korte toespraakjes van voorzitter Ria Broeze - Van der Kolk van de Historische Kring Wederden en directeur John Olde Olthof van woningstichting Reggewoon werd een groot oranje zeil weggetrokken waardoor sokkel en Kruissteen werden onthuld. 

 
 
  gesprekjes met Ria Broeze - van der Kolk, Chris Bakker en Jennie Mensink.
Ik begrijp de buurtbewoners wel. Ik had ook zo graag gezien dat de Kruissteen er weer net als vroeger bij zou liggen, zoals de Historische Kring Wederden dat eerder had beloofd.

 
 
 
 
 november 2024
De betonnen sokkel voldeed toch niet aan de wensen.


 april 2025
Er kwam iets wat moest lijken op het oorspronkelijke ...