Strakke penseelhand
Zoon Gerrit legt mij de techniek van dit achterglasschilderen uit. Eerst werd een tekening gemaakt. Dan komen de letters op papier (sjablonen). Deze worden op de glasplaat geplakt. In spiegelbeeld beschilderd. De letters en b.v. de voorstelling wordt uitgespaard, de rest ingekleurd. De hele glasplaat wordt zwart geverfd met uitzondering van de letters en de voorstelling. Telkens wordt een andere kleur ingevuld. Voor de zilveren letters werd zilverpapier van de sigaretten- of chocoladeverpakking gebruikt. Dit zilver- en soms ook goudpapier werd gekreukeld voor een mooi effect. Tot slot werd de achterkant ter bescherming beplakt met karton.
Bertus had een strakke penseelhand, waarmee hij de vele letters en afbeeldingen op een geweldig precieze manier aanbracht. Zo moet hij ook de letters ‘God is mijn lied’ hebben geschilderd onder het Scheuerorgel in de Ned. Herv. Kerk aan de Brink in Den Ham. Hij schilderde in opdracht ter gelegenheid van huwelijk, geboorte en huwelijksjubilea. Ook maakte hij vele schilderijen voor het afscheid van leden van de Jongelingsvereniging.
Buurvrouw Dina ter Horst weet nog goed hoe Bertus zijn schilderijen maakte. Het was een hobby. Dus gebeurde dat doorgaans ’s avonds na het dagelijkse schilderwerk met zijn vader. In een hoekje van de werkplaats zat Bertus gebogen over het glas om met zijn heel fijne penseelgreep de letters en versieringen heel secuur aan te brengen. Zilverpapier kreeg hij van buren, familie en bekenden.
Buurvrouw Dina ter Horst weet nog goed hoe Bertus zijn schilderijen maakte. Het was een hobby. Dus gebeurde dat doorgaans ’s avonds na het dagelijkse schilderwerk met zijn vader. In een hoekje van de werkplaats zat Bertus gebogen over het glas om met zijn heel fijne penseelgreep de letters en versieringen heel secuur aan te brengen. Zilverpapier kreeg hij van buren, familie en bekenden.
Dina vertelt dat de leden van de Jongelingsvereniging wekelijks geld meenamen. Van dit geld werden o.a. de schilderijen betaald die jongeren op hun trouwdag als afscheids- en huwelijkscadeau kregen aangeboden door telkens een wisselend tweetal leden van de vereniging. Met het huwelijk waren ze namelijk jongeling af en moest je ‘thuis blijven’.
Verre églomisé
De techniek van achterglasschilderen heet met deftige woorden ‘verre églomisé’ en is erg ingewikkeld, omdat men in omgekeerde volgorde moet werken. In plaats van eerst de achtergrond en dan pas de voorgrond te schilderen, begint men bij het achterglasschilderen met de details van de voorgrond. Men werkt van daaruit laag voor laag naar achteren om de schildering uiteindelijk af te sluiten met de achtergrond.
De term églomisé is afgeleid van de naam van de Franse kunsthandelaar en lijstenmaker Jean-Baptiste Glomy (overl. 1786). Toch was de techniek geen vinding van Glomy, want het decoreren van glas gebeurde al voor 1700.
Deze schildertechniek is dus al heel oud en stamt waarschijnlijk uit de 14e eeuw. Zij bereikte haar hoogtepunt in de 18e eeuw. Vanaf de 18e eeuw leefde de techniek vooral verder in de volkskunst als ‘Bauernmalerei’ in Bohemen, Beieren, Silezië, Roemenië en Joegoslavië.Deze schilderkunst wordt nu nog veel gebruikt in de naïeve volkskunst.
‘Niet gebogen, wel gebroken’
Even bijzonder zijn ook Bertus’ achterglasschilderijen ‘Wel gebogen, niet gebroken’. Waarschijnlijk maakte hij deze direct na de oorlog. Het was in oorlogstijd namelijk te riskant voor hem om dit soort schilderijen met Nederlandse vlag en leeuw te schilderen. Een soortgelijke afbeelding maakte hij ook op glazen dienbladen.In ons land staan een drietal oorlogsmonumenten (Leusden, Sevenum en Vriezenveen) waarin ook deze tekst ‘Wel gebogen, niet gebroken’ is verwerkt. Het monument van Janny Brugman-De Vries in Vriezenveen beeldt een mannenfiguur uit, die in feite terugziet op de achterliggende tijd van angst, spanning en verdriet. De mannenfiguur rouwt om de onnoemelijk vele slagen, die hem zijn toegebracht. Slagen, die nimmer meer kunnen worden goed gemaakt. Het is een gebogen en een geslagen figuur. Toch richt het beeld zich weer op. De man is gebroken, maar niet verslagen. Wel gebogen, maar niet verslagen.Ook hing er in menig Nederlands huis een foto aan de muur met erop getekend een kromme vlaggenstok met de vlag halfstok eraan en de tekst ‘gebogen, niet gebroken’. Verder zijn nog houten broches met vlag en deze tekst bekend die tijdens de oorlog waarschijnlijk door huisvlijt gemaakt zijn.

Oproep
Voor zover mij nu bekend is, maakte in Den Ham alleen Bertus Wemekamp deze achterglasschilderijen. Ik hou me hartelijk aanbevolen als u mij meer kunt vertellen en kunt laten zien over deze achterglasschilderijen en hun makers. Vul dan het contactformulier op deze website in.