De Brugman Collectie

In 'De Brugman Collectie’ beschrijf ik op 224 pagina's het boeiende leven van Berry en Janny en laat ik een mooie selectie van meer dan 350 kunstwerken zien. Het boek kost 34,95 euro (incl. verzendkosten) en is verkrijgbaar via debrugmancollectie@gmail.com.

Reacties:

"Wat heb je er een mooi boek van gemaakt, mijn gelukwensen daarmee. Daar moet je toch wel erg druk mee zijn geweest."

"Het ziet er allemaal prachtig uit, de foto’s, de indeling naar onderwerp en het verhaal van de levensloop van Janny en Berry. Mijn complimenten."

"Wat ziet het boek er prachtig uit en wat zijn de kleuren van de foto's mooi."

"Het ziet er heel goed en professioneel uit. Ik ben diep onder de indruk."

"Wat een prachtig boek is het geworden en wat onwijs volledig. Vol verrassingen en kunstwerken die ik niet kende. Proficiat."

"Een echt monument in papier."

"Geweldig mooi geschreven en zeer prettig om te lezen."

"Boek is een schitterend naslagwerk!"

Berry Brugman (Almelo 1915 – Almelo 1996)

Na zijn opleiding aan de middelbare school in Almelo ging Berry naar de Kunstacademie in Arnhem. Na zijn studie bekwaamde hij zich in 1942 in Amsterdam bij Jos Rovers in portret en model schilderen. Ondertussen vestigde hij zich in Almelo als kunstschilder en liet hij zich eerst inspireren door de landschappen van Twente en later door die van Schiermonnikoog.
Ook maakte hij veel bloemstillevens. Een andere bron van inspiratie was het lijden. Zo schilderde hij de hongerende mensen in Biafra en de vluchtende mensen uit de verwoestende Vietnamese stad. Zijn religieuze schilderijen tonen veelal een lijdende Christus. Brugman bewonderde de expressionisten, maar bleef zijn keuze trouw. Hij was lid van de Twentse Kunstkring, de Amsterdamse kunstenaarsvereniging Stuwing en Indigo '79.
Zijn werk werd vele tientallen keren geëxposeerd in binnen- en buitenland. Recensies uitten zich lovend over zijn expressionistische werk.

Janny Brugman - de Vries (Sneek 1918 - Groningen 2006)

Na haar opleiding aan de Nutskweekschool in Nijmegen ging Janny naar de Kunstacademie in Arnhem. Ze begon als schilder, maar al vrij snel beheerste zij vaardig het vak van beeldhouwster. Ze leerde het beeldhouwen van Gijs Jacobs van den Hof. Na haar eindexamen boetseerde ze vooral portretten en klein plastieken. In Amsterdam werd ze lid van het Lucas gilde en later in Almelo van de Twentse Kunstkring en Indigo '79. Door haar huwelijk met schilder Berry Brugman vestigde zij zich in Almelo. Na de Tweede Wereldoorlog nam ze deel aan tentoonstellingen van oorlogsmonumenten o.a. in het Stedelijk Museum te Amsterdam. Ze maakte oorlogsmonumenten in brons en steen. Daarna voelde ze zich sterk aangetrokken tot de toegepaste kunst in de architectuur en de vrije beeldhouwkunst. Opdrachten voor banken, scholen, kerken, ziekenhuizen werden uitgevoerd; beelden, metaalplastieken en mozaïeken. Ze maakte beelden in plantsoenen. Ze was behalve figuratief ook abstract werkzaam in steen, brons, koper en ijzer. Veel van haar werk is nog steeds te zien in de openbare ruimte.

Ode aan het door kunst verknoopte echtpaar Brugman

“Wat zou het mooi zijn als eens iemand het werk van Brugman documenteert en publiceert”, zei Lieme Fortuin tegen mijn vrouw, waarop zij antwoordde: “Mijn man misschien. Als hij een keer veel tijd heeft”. En zo geschiedde. Vijf jaar was ik bezig.

Waren er van Twentse kunstenaars als Jan Gierveld, Klaas Bernink, Theo Wolvecamp, Jan Schoenaker, Jan Broeze en Fedor van Kregten boeiende biografieën verschenen, niet van hun tijdgenoten Berry Brugman en Janny Brugman – de Vries. Wel was er een mager zwart/wit boekwerkje van Kranenburg en een kleurrijke catalogus bij een jubileumtentoonstelling, maar beide doen echt veel te kort aan het omvangrijke oeuvre van schilder Berry Brugman en beeldhouwster Janny Brugman – de Vries.

Het was halverwege de jaren zeventig van de vorige eeuw dat ik van mijn oom hoorde dat Brugman naast hen zou komen wonen. Tijdens de verbouw van de door Brugman gekochte boerderij nam ik een kijkje. Berry en Janny waren er toen niet. Dat ik één van hen zou ontmoeten, liet nog lang op zich wachten.

In 2003 maakte ik voor de Delta Media groep een verslag van de onthulling van het grote steenreliëf ‘Ode aan de degelijke huisvrouw’. Een beeld dat oorspronkelijk was ingemetseld in de Chr. Nijverheidsschool in Vroomshoop. Vanwege verkoop van de school was het beeld weggehaald en lag het lange tijd op de gemeentelijke werf opgeslagen. Totdat de Brugmanminnende Hammenaar Freek Miskotte het uitstekende idee opvatte om het opnieuw in te metselen in een muur van de uitbreidende supermarkt. Deze nieuwe muur omsloot voor een belangrijk deel de prachtig gelegen IVN Kruiden- en Bijbeltuin achter het Middendorpshuis. Ik schreef een artikel en maakte een foto voor weekkrant De Koerier en voor het kwartaalblad van de Oudheidkundige Vereniging Den Ham – Vroomshoop. Het artikel kwam ook Janny Brugman – de Vries onder ogen. Zij schreef ‘Aan de Fotograaf Jan van der Kolk p/a Krant de Koerier Den Ham’ een kort briefje met het verzoek haar de foto op te sturen waar zij met oud-directrice mevrouw Bramer op stond. Uiteraard voldeed ik met plezier aan haar verzoek.

Graag had ik Janny willen ontmoeten toen zij in 2006 opnieuw naar Den Ham zou komen voor weer een onthulling, die van de bronzen plaquette ‘Drie vorstinnen’. Helaas, zij werd ernstig ziek en overleed.
Later maakte ik voor Den Ham een Beeldenroute. De route leidt langs zestien beelden waar Hammenaren trots op mogen zijn. Vier beelden zijn van Janny Brugman – de Vries. Alle vier totaal verschillend in onderwerp en materiaalkeuze. Het zegt alles over haar veelzijdigheid, kunstenaarschap en vakmanschap.

Berry zei tegen Janny: “Jij exposeert elke dag met je werk”. Dat is helemaal waar, maar mij bekruipt het angstige gevoel dat met het in de vergetelheid raken van Janny Brugman – de Vries en Berry Brugman ook hun kunst langzaamaan verdwijnt uit de openbare ruimte.
Mijn vrees werd alleen maar versterkt: “Tot mijn grote spijt moet ik u mededelen dat de muurschildering van Janny Brugman-de Vries met de laatste verbouwing is overgeschilderd”, “Bij de verhuizing naar ons nieuwe woonzorgcomplex is het wandkleed, dat altijd boven het orgel hing, niet bewaard gebleven. U zegt van Janny Brugman – de Vries? Was zij bekend dan?” en “Bij de sloop van de school verdween het helder gekleurde mozaïek in een vloek en zucht in de container. Niemand had er belang bij.” In 2014 werd het door Janny gemaakte bronzen oorlogsmonument ‘Dringend Vermaan’ in Vriezenveen gestolen. Dit was voor mij nog meer reden om vaart te maken en haar werken te inventariseren en te documenteren. Enige haast is geboden, want ik ontdekte ook dat veel van Janny’s kunst is aangebracht op gebouwen die hun langste levensduur inmiddels hebben gehad. Deze kunstwerken zullen toch niet door sloop verdwijnen? Vaak is haar naam niet bekend meer. Het gevaar dreigt dus dat deze kunst verdwijnt. Veel is tot mijn verbazing al verdwenen uit meerdere stadsarchieven. Nog zo’n reden waarom ik de naoorlogse wandkunst en de overige kunst van Brugman in kaart heb willen brengen.

Gelukkig gloort er hoop en groeit er in ons land weer erkenning voor de naoorlogse wandkunst. Hier en daar wordt, weliswaar met heel veel moeite en protest van burgers, lokale politici en erfgoedverenigingen, voorkomen dat bij de sloop van panden kunstwerken uit de Wederopbouw in puincontainers belanden. Fantastisch dat architecten, projectontwikkelaars en gemeenten in bijvoorbeeld Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ootmarsum en Gouda de schoonheid en de waarde inzien van wat Janny, vaak ook samen met Berry, ooit maakte. Zo worden hun kunstparels door middel van herplaatsing en restauratie bewaard en geïntegreerd in de (ver-)nieuwbouw. Goed ook de initiatieven van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Het Oversticht om kwetsbare wandkunst op te sporen, te documenteren en waar mogelijk te behouden.

Veel kunstwerken van Janny zijn er nog en laten we hopen voor heel lang. Maar hoe zit het met die van Berry? De meeste schilderijen hangen vooral op mooie plekken in de woonkamers van trotse eigenaren. Het zou mooi zijn dat zijn schilderijen (en die van andere Twentse schilders) ook permanent of met enige regelmatig worden tentoongesteld in musea en galerieën.

Met mijn boek ‘De Brugman Collectie’ breng ik een ode aan het door kunst verknoopte echtpaar Berry en Janny en aan hun prachtige werk. Niet langer is het ontbreken van Brugman-documentatie een hiaat in het Almelose erfgoed. Een heel groot deel van hun collectie heb ik mogen ontsluiten en bekend mogen maken; het mag bemind, gewaardeerd en bewaard worden.

Boekpresentatie

De meer dan volle zaal van Theater Hof 88 was zondagmiddag 9 september 2018 getuige van de presentatie van het boek ‘De Brugman Collectie, ode aan kunstenaarsechtpaar'.

Burgemeester Arjen Gerritsen zei bij de uitreiking van het eerste exemplaar:
"Ik ben echt heel enthousiast over dit project, de Brugman Collectie. Allereerst, omdat het gaat om een kunstenaarsechtpaar waar iedereen in Almelo met een bepaalde leeftijd wel van heeft gehoord, of die hen zelfs persoonlijk heeft gekend. En ook Almeloërs van jongere leeftijd kennen de Brugmans, omdat met name het werk van Janny nog steeds overal in de stad is te vinden. Dat zijn vaak kunstwerken waar je min of meer gedachteloos aan voorbij loopt. Maar die je onbewust wel opslaat in je geheugen, omdat je er jarenlang heel vaak aan voorbij loopt. Dat is het mooie van kunst in de openbare ruimte. Als zo’n werk, een beeldhouwwerk of een mozaïek er opeens niet meer is -om wat voor reden dan ook- dan mis je het pas. Het mooie van dit project is dat al deze werken nu weer eens actief onder de aandacht worden gebracht en dat je er ook informatie over kan vinden, als je dat wil. Hetzelfde geldt voor de schilderijen van Berry, maar die hangen dan binnen in een gebouw. Zoals in het stadhuis, dat nu één van de vijf tentoonstellingslocaties is, maar waar in ieder geval één schilderij niet meer op zijn vaste plekje hangt en nu al wordt gemist. Het werk van Berry Brugman werd en wordt nog steeds vaak geëxposeerd, maar nooit eerder kwam iemand op het idee ze allemaal bij elkaar te brengen. En om dat te combineren met een zeer uitgebreide biografie van Janny en Berry Brugman. Een ode aan dit kunstenaarsechtpaar. Jan van der Kolk kwam wél op het idee. En hij voerde zijn idee ook uit! Vijf jaar heeft hij er over gedaan. Graag wil ik van deze gelegenheid gebruik maken om hem een heel groot compliment te maken. Vijf jaar lang heeft hij gewerkt aan deze Brugman Collectie. Een monnikenwerk. Van veel werk was misschien wel bekend waar het zich bevond, maar van heel veel ook niet. Die bevonden zich meestal in het bezit van particulieren. Op allerlei manieren heeft Jan van der Kolk eigenaren opgespoord, contact met hen gelegd en –ook een enorme uitdaging- de eigenaren ervan overtuigd hun werken tijdelijk af te staan voor deze exposities. Het gaat veelal om prachtige werken, die in ieder geval hier in deze Kunsthal heel goed tot zijn recht komen. Hij schreef ondertussen dus ook nog dit boek, organiseerde De Brugman Kunstroute en wist vrijwilligers en – niet onbelangrijk – donateurs te werven om dit gigantische project uit te kunnen voeren. Jan van der Kolk is iemand die dankzij zijn eigen enthousiasme, ook heel veel anderen weet te enthousiasmeren. Een even integere man als gedreven man. Ik heb er grote bewondering voor. Uit zijn werk aan dit project blijkt ook een grote liefde voor het werk van deze twee bijzondere Almelose kunstenaars, voor wie zij waren als mens, en ook een liefde voor een tijdperk. Een tijdperk waarin de ingebruikneming van veel gebouwen, overheidsgebouwen maar ook bijvoorbeeld een bankgebouw, steevast gepaard ging met de onthulling van een kunstwerk. Meestal muzikaal opgeluisterd door een fanfare of een harmonieorkest. En vaak was dat dan een kunstwerk van Janny of Berry Brugman. Het was ook een tijdperk waarin er in De Waag nog een gemeentelijke expositieruimte was die elke dag en elke avond was geopend. De sfeer van dat tijdperk heeft Jan van der Kolk op prachtige wijze weten te vangen in dit boek en met dit project in zijn geheel. Dankzij zijn eigen inzet en enthousiasme, maar natuurlijk vooral ook door de kwaliteit van de werken van Janny en Berry Brugman, waarvan verreweg de tand des tijds kunnen weerstaan. Omdat kunst nu eenmaal tijdloos is.”

Heel veel voorbereidingen gingen eraan vooraf

Voordat het boek gepresenteerd kon worden, ging wel eerst een zeer uitvoerig 5-jarig onderzoek vooraf naar het leven en werk van Berry en Janny. In diverse archieven (o.a. RKD, Den Haag) bracht ik uren door om één en ander uit te pluizen. Naast de eigen regio reisde ik ons land van Groningen tot Vlaardingen en van Driel tot Zwanenburg af om foto's te maken van de kunst in de openbare ruimte. Met enkele honderden mensen legde ik contact gelegd en kreeg ik veel informatie en beeldmateriaal. Zo groeide een gigantische documentatie uit in een bijzonder boeiend boek.

Een jaar had ik nodig voor de realisatie van De Brugman Kunstroute met vooral veel overleg met Almelo Promotie, Gemeente Almelo, St. Indigo, St. Stadsmuseum Almelo, Grote Kerk en Vrienden van de Grote Kerk en Huis van Katoen en Nu.

In de week voorafgaand aan de officiële opening op 9 september werd er in de stad door heel veel mensen ongelooflijk hard gewerkt aan de kunstroute én de inrichting van de tentoonstellingen. Bestelbussen kwamen aangereden om de kunstwerken naar de verschillende tentoonstellingslocaties te transporteren. Meer dan dertig particulieren (waaronder de fam. Brugman), enkele gemeenten en musea gaven hun Brugman kunstwerken in bruikleen. Daardoor zou veel nooit eerder geëxposeerd werk te zien zijn. Wat een geluk dat het Almelose spoorwegemplacement uit 1951 voor deze gelegenheid door het Spoorwegmuseum in Utrecht wilde uitlenen. Blij was ik ook met de ‘Feuervogel’ uit partnerstad Iserlohn. Verpleeghuis Eugeria (Carintreggeland) plaatste het kunstwerk ‘Vlucht vogels’, dat vanwege sloop en nieuwbouw ergens in een hoekje stond, weer op de oorspronkelijke plek op de hoek Ootmarsumsestraat - Vriezenveenseweg. Toen het door medewerkers van Eshuis Hoveniers werd herplaatst, kregen zij spontaan van voorbijgangers complimenten. Vanwege de kunstroute haalde Eshuis Accountants en Adviseurs het bronzen reliëf van oud-directeur Eshuis en zijn vrouw uit het depot en hing het op een mooie plek in de hal van de Almelose vestiging. Voor elke bezoeker nu weer mooi goed te zien.

De Brugman Kunstroute

Op woensdagmorgen 5 september 2018 reikte ik aan wethouder kunst en cultuur Jan Martin Van Rees het eerste exemplaar van de folder ‘De Brugman Kunstroute’ uit. In deze route zijn alle 18 kunstwerken van Janny Brugman – de Vries in de openbare ruimte van Almelo opgenomen. Ze werd weleens ‘stadsversierder’ genoemd. En terecht, want wat maakte ze Almelo mooi met haar kunst. Ooit waren er 26 kunstwerken. Een aantal verdween. Helaas, bijvoorbeeld vanwege sloop van schoolgebouwen. Maar gelukkig zijn er nog 18 overgebleven. Zo kunnen we elke dag genieten van haar kunst. Net als het affiche zorgde Almelo Promotie ook voor deze helder vormgegeven folder, waarin naast de vijf tentoonstellingslocaties ook de vijf adressen van het kunstenaarsechtpaar Brugman woonde en werkte en beider levenslopen staan. Overal in de stad zag je mensen langs de kunstwerken lopen met de folder, die gratis bij Tourist Info in de bibliotheek en op de vijf tentoonstellingslocaties kon worden afgehaald.

Verder onthulde wethouder Van Rees het eerste bordje bij het kunstwerk ‘Energie’ aan de Rietstraat. Dit abstracte kunstwerk stond eerst bij de Algemene Technische School aan de Veldkersstraat, maar in de jaren 90 werd het verplaatst naar een plantsoen aan de Rietstraat. Toen Janny Brugman – de Vries hier toevallig een keer voorbij kwam, zag ze dat haar werk op een andere plek stond. Ook een mooie plek. Tegen een journalist vertelde ze dat ze eigenlijk wel een bordje mist naast het werk. Op dat bordje zou dan de titel van het werk kunnen staan, de datering en haar naam. "Dat hoeft niet zo groot, maar ik zou het wel fantastisch vinden”, zei ze. Als eerbetoon werd haar wens in ‘Brugmanjaar 2018’ ingewilligd. De gemeente Almelo zorgde dat alle Brugman kunstwerken in de openbare ruimte werden voorzien van bordjes, die gemaakt werden door het Almelose bedrijf Replato.

Vijf tentoonstellingen

Gelijk met de boekpresentatie was de officiële opening van de grote overzichtstentoonstelling ‘Ode’ in Kunsthal Hof 88.

Maar liefst duizend drie bezoekers genoten van de kunst van Brugman tijdens de door St. Indigo bijzonder mooi ingerichte grote overzichtstentoonstelling in Kunsthal Hof 88.
Velen schreven lovende woorden in het gastenboek:
* "Een mooie tentoonstelling met een prima overzicht van het uitgebreide werk van beide kunstenaars”
* "Prachtige tentoonstelling, ik heb genoten”
* "Mooie expositie van twee bijzondere kunstenaars, van bijzondere mensen"
* "Prachtig, krachtig werk, zeer gevarieerd! Ook de beelden. Geweldig!"
* "Terecht overzicht van deze expressionist"
Via Kaliber Kunstenschool kwamen nog ’s tweehonderdachtenzestig enthousiaste basisschoolleerlingen en hun begeleiders voor een rondleiding.

Opening tentoonstelling 'Ode aan kunstenaarsechtpaar Brugman'

En meer

Ook de overige prachtige tentoonstellingen ‘Religieus’ in de Grote Kerk, ‘Almelo’ in het Stadsmuseum Almelo, ‘Koninklijk’ in het Stadhuis en fotogalerij ‘Verdwenen kunst’ in het Huis van Katoen en Nu werden goed bezocht.

Belangstelling was er eveneens voor de vijf woon- en werkadressen van de familie Brugman en begraafplaats ’t Groenedael. Op een poster lazen bezoekers de nodige informatie.

Velen vonden de weg naar de kunsthandel van Hans Wierbos, Alberts Kunstuitleen en boekhandel Hilarius Broekhuis, die ook waren opgenomen in de kunstroute.

Lezing & Art-diner

In de gezellige ambiance van Grand Café Ledeboer organiseerde ik zondag 7 oktober een Lezing & Art-diner. Afgewisseld door een driegangendiner verzorgden Koos Sluiter, Peggie Breitbarth en Rutger Morelissen een lezing. Ieder met een eigen invalshoek. Bijna vijftig bezoekers werden getrakteerd op drie boeiende lezingen en een verrassend lekker diner.

Ds. Koos Sluiter uit Almelo vertelde aan de hand van veel afbeeldingen over het religieuze werk van schilder Berry Brugman. Zo liet hij enige overeenkomsten zien tussen b.v. de Schreeuw van Edvard Munch en de Christuskoppen van Berry Brugman.

Kunsthistorica Peggie Breitbarth uit Wassenaar vertelde over de verhoudingen tussen Berry en Janny Brugman en de overige kunstenaars uit Twente. Zij schetste o.a. hoe beide Brugmannen zich stand hielden in het gekrakeel binnen het roerige Twentse kunstenaarswereldje in de jaren 70.

Onderzoeker en verbonden aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Rutger Morelissen uit Zaandam vertelde over de kunsthistorische waarde van kunstwerken uit de Wederopbouw, het nu naarstig documenteren, waar mogelijk behouden en het terugplaatsen van deze (wand-)kunst in de openbare ruimte. Als één van de voorbeelden noemde hij het steenreliëf van Janny Brugman – de Vries in het depot van de gemeente Kampen.

Lezing

Voor de Soroptimisten afd. Twente (Janny was er jarenlang lid) verzorgde ik in Museum No Hero in Delden een lezing. Ook hield ik lezingen voor Rotary Wierden, Probus Twenterand, Lionsclub Hellendoorn en Probus Friezenberg. Deze lezingen smaken naar vaker.
Graag verzorg ik ook voor u een Brugman-lezing. Vraag naar de mogelijkheden en mail debrugmancollectie@gmail.com.

Deel uw kunst van Brugman

Ondanks jarenlang speuren, is zeker niet alles van Berry en Janny gevonden. Helaas is er ook veel gewoon verdwenen. Toch blijf ik zoeken en ben ik heel blij als mensen mij benaderen. Hebt u ook iets van Brugman wat u met mij wilt delen, mail debrugmancollectie@gmail.com. Ik ben ook benieuwd naar úw schilderij, kunstwerk of verhaal. Alvast dank voor uw reactie.

Complimenten voor behoud en onderhoud

Door de aandacht voor Brugman in 'Brugmanjaar 2018', ontstond gelijk ook meer belangstelling en waardering voor hun kunst. Zo werden gelukkig meerdere monumentale wandkunsten veilig gesteld. Complimenten aan de betreffende gemeenten!

In Kampen werd het steenreliëf ‘Onderwijzeres met kind’ ontdekt in het Kamper depot. De mogelijkheden om dit kunstwerk uit de Wederopbouw te herplaatsen worden nog onderzocht.

‘Jongen en meisje met palmpaastakken’ zat decennialang aan de gevel van basisschool ‘De Compaan’ aan de Maardijk in Almelo. Totdat de gevel vernieuwd werd en het kunstwerk moest wijken. Eerst lag het in depot in de school, nu op de gemeentewerf. Hopelijk komt er gauw ergens in de stad een nieuwe gevel beschikbaar om het te herplaatsen.

Voordat de oude ‘Eben Haëzer’ school in Vriezenveen werd gesloopt, liet de gemeente Twenterand in 2018 het tegelmozaïek ‘De Zaaier’ uitzagen. Het wordt nu bewaard op de gemeentewerf en wacht op een mooie herbestemming, hopelijk op de oorspronkelijke locatie.

De sokkel en zuil van het Bevrijdingsmonument op het Meester P.J. Troelstraplein in Hengelo was aan enig onderhoud toe. Dat gebeurde mede in verband met de 80-jarige herdenking van de bevrijding.

Bij de sloop van de brandweerkazerne aan de Brugstraat in Almelo werd in 2021 het bronzen kunstwerk 'Prometheus' van de gevel gehaald. Het werd tijdelijk opgeslagen en daarna weer herplaatst op de slangentoren van de nieuwe brandweerkazerne.